Ӱарням ужатыме пайремым

  Тений Марий Элна 100 ияш лӱмгечыжым палемда. Тидын дене пайдаланен, Ӱарня тылзын икымше кечынже Чуксола книгагудо Соколовмыт еш дене Ӱарням ужатыме пайремым эртарен колтыш.

  Ӱарня – марий калыкын ик эн йӧратыме пайремже. Тыге ме теле дене чеверласена. Тиде пайрем годым чыла озавате тутло мелнам кӱэштын, родо- тукымжым, пошкудыжым сийла. Ӱарня годым ты кочкыш ик эн тӱҥ сийлан шотлалтеш.

  Меат, Соколовмыт еш тений Ӱарня пайремым ончычсо семын эртараш шонен пыштышна. Тидланже келшыше вургемымат кычална, модыш–влакымат тошто арвер дене кылдалтшым эртарышна. Кочкышымат марий сынаным ямдылышна: шере коман, шӱрашан, пареҥге, вичкыж коман, да моло тӱрло мелнам кӱэштна, пурамат ончычсо семын шолтышна, ӱачам, перемечым, салмамуным, туарам погынен ыштышна. Самовареш кеҥежым погымо эмшудо дене чайым шолтышна. «Ӱарня кувамат» ончылгоч ыштен ямдылышна, сандене пайрем вашлиймашна пеш веселан да пайдалын эртыш. Чыланат курык гыч шер теммеш мунчалтышна, тутло мелнам тулышто ырыктен кочна, тӱрло модыш дене модмашке йоча–влакат ушнышт.

  Пытартышлан «Ӱарня кувалан» кажныже шке шонымашыжым, рушла каласаш гын, желанийым возышт. Ушанен кодына, чылаштын шонымашышт шукталтеш.

  Тыге еш дене погынен, пайремым эртараш полшышо – влаклан пеш кугу таум каласыме шуэш. Алевтина Соколова чыла марий кочкышым ыштен мошта, сандене тудак коман мелнам, коман пареҥге мелнам кӱэштын конден ыле, тыгак пулашкамуно, туара тудын кид дене ыштыме лийын. Пелашыже – Эдуард Соколов пеш сайын пурам шолтен мошта, шоҥешталтше пуражым чылан тамлен, тамлен йӱна. Молыштат чылан кӧ пайремышке толыныт, тӱрлӧ кочкышым, а эн туҥжӧ — шокшо мелнам конденыт ыле. Мемнан коклаште Йошкар–Олаште илыше Нина кокайна ыле. Тудат марий вургемым чиен толын, пайремнам сӧрастарыш. Тек кокайнан ӱмыржӧ кужу лиеш. Кунам пеленна кугурак ийготан кована але кокайна улыт гын, мыланна илаш куштылго, нуно мемнам илышлан туныктен шогат, марий койышым кояш таратат.

Каласыме шуэш: тек Ӱарням эртарен колтымо пайрем традиций ий гыч ийыш, тукым гыч тукымыш пойдаралтын толеш. Тек мемнан еш дене чумырген пайремым эртарен колтымына мемнан йоча–влаклан урок семын лийын кодеш. Ме огыл гын кӧ нунылан ончыкта тудым, кузе ожно мемнан коча-кована–влак тыге ваш келшен, пырля погынен, пайрем ӱстелтӧрым поген, пайрем вургемым чиен, курык гычын мунчалтеныт, тӱрло модыш дене модыныт. Арам огыл ойлат: чыла еш гыч тӱналеш.

Марий улмет дечын ит вожыл, йолташ,

Марий койышетым ит вожыл кояш.

Марий улмет дене кугешне, шоляш,

Марла шомакет тек йоҥгалтеш тораш.